Maatschappelijke opgaven

    Introductie

    Nederland staat de komende jaren voor ingrijpende uitdagingen en grote maatschappelijke opgaven, die ingrijpende gevolgen hebben voor de inrichting van onze fysieke leefomgeving. Zo willen we ons energiesysteem verduurzamen, wat aanpassingen in de energie-infrastructuur vergt. Het mobiliteitssysteem van snelwegen en vaarwegen loopt tegen capaciteitsgrenzen aan. Deze nationale fysieke infrastructuur voor wegen en vaarwegen, is voor een belangrijk deel aan vervanging toe, met effecten op ruimte, luchtkwaliteit, klimaat, verkeersveiligheid en de leefbaarheid in steden. Er is behoefte aan de bouw van een miljoen woningen, waarvoor locaties bepaald moeten worden. De landbouw vraagt om een transitie onder andere vanwege de stikstofuitstoot, en tenslotte verandert het klimaat, waardoor rekening gehouden moet worden met periodes van extreme- droogte en neerslag, stijging van de zeespiegel en verzilting van het land.

    Deze maatschappelijke opgaven zijn aan elkaar gerelateerd. En al deze opgaven kenmerken zich door een grote urgentie en tijdsdruk. Om ze in onderlinge samenhang aan te pakken zijn vele partijen aan zet: overheden, burgers, kennisinstellingen, en het bedrijfsleven. Door de grote verwevenheid van de opgaven is de noodzaak tot intensieve participatie en delen van informatie en kennis essentieel. Deze gemeenschappelijke informatiebasis is een belangrijke basisvoorwaarde voor de samenwerking en voor het oplossen van deze grote opgaven en vraagstukken in onze fysieke, natuurlijke en sociale leefomgeving.
    Wij maken in Nederland natuurlijk deel uit van een groter, verbonden geheel. Europa en de wereld. Als onderdeel van de Europese ‘green deal’ en met de wereldwijde ‘duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties zijn we onlosmakelijk verbonden en aandacht voor de Europese en wereldwijde vraagstukken mogen hier dus ook niet ontbreken.

    Grote maatschappelijke opgaven

    Ons land staat voor grote maatschappelijke opgaven. Dat blijkt uit onderzoek door adviesraden, denktanks en ambtelijke werkgroepen, zoals de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, de Brede Maatschappelijke Heroverwegingen, en wetenschappelijke bureaus van politieke partijen. Over grote vraagstukken (zie figuur 1) is de afgelopen jaren de samenleving breed bevraagd, zoals rond het Klimaatakkoord en de Nationale Omgevingsvisie.

    Maatschappelijke opgaves getekend
    Figuur 1 – Vijf grote maatschappelijke opgaven in Nederland


    Dit zijn de klimaatverandering, energietransitie, woningopgave, infrastructuur van wegen en waterwegen en de landbouwtransitie . Deze opgaven hebben een grote impact hebben op onze fysieke leefomgeving. Daarnaast hangen ze samen met kleinere, soms specifiekere opgaven, die ook direct en indirect te maken hebben vraagstukken in de fysieke leefomgeving, zoals duurzame economische ontwikkeling en circulariteit, de gezonde leefomgeving, afnemende biodiversiteit, slimme mobiliteit, nationale veiligheid en cybercrime en niet als laatste de (effecten van de) COVID-19 samenleving.
    Veel opgaven leggen – soms ingrijpende en in veel gevallen conflicterende - claims op de fysieke leefomgeving. In die zin beïnvloeden ze elkaar en concurreren met elkaar. Dat er een grote wens is om álle opgaven op te pakken maakt het des te uitdagender. Een eenvoudige prioriteitstelling is niet goed mogelijk vanwege de onderlinge verwevenheid van de opgaven. Daar komt bij dat deze opgaven een grote impact hebben op alle burgers.

     

    Bekijk hieronder de blogs over maatschappelijke opgaven

     

     

    Blogs maatschappelijke opgaven

    Klimaatadaptatie

    Energietransitie

    Landbouwtransitie

    → Woningbouwopgave

    Vervangingsopgave infrastructuur

    →  De EU ‘green deal’

    →  De VN duurzame ontwikkelingsdoelen

     

    De tekst in dit hoofdstuk "Maatschappelijke opgaven" is deels afkomstig uit het “Investeringsvoorstel Nationale Digitale Tweeling Infrastructuur voor de Fysieke Leefomgeving”, Geonovum, 15 juli 2021, v1.0.